درس اول عربی2  ریاضی و تجربی

14-انواع ما :

1-ما شرطیه : نقش" ما" مانند "من" شرطیه است مثال : " وما تفعلوا من خیرٍیعلمه الله " (عربی 2 ریاضی ص 87)

2-ما موصوله : نقش "ما" مانند "من"موصوله تابع شرایط جمله است مثال : وقع ما وقع (عربی 2 ریاضی ص 3)

ننزّل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للعالمین" (عربی 2 ریاضی ص 9) أکمل الفراغ علی حسب ما قرأناه(عربی 2 ریاضی ص 9) 

3-ما استفهامیه :هرگاه بعد از "ما" استفهامیّه فعل لازم یا فعل متعدی که مفعول دارد یا جمله اسمیه یا شبه جمله یا افعال ناقصه بیایند "ما" مبتدا و محلا مرفوع خواهد بود اگر بعد از "ما"استفهامیه فعل متعدی بیاید که نیازبه مفعول داشته باشد "ما" مفعول به و محلا منصوب می آید)

"وما تلک بیمینک یا موسی " (عربی 2 ریاضی ص 25) ماذا یطلب الشاعر ؟(عربی 2 ریاضی ص 83) لِمَ خلق

الله...؟(عربی 2 ریاضی ص120)

4-ما مصدریه : حرف مصدری است که با  بعدش به مصدر تأویل می شود : الف : ظرفیه زمانیه : مثال :"وأوصانی بالصلاة و الزکاة ما دُمتُ حیاً"   المسلمون متفرقون ماداموا بعیدین عن الاسلام (عربی 2 ریاضی ص 119)           المومنون أقویاء ماداموا متمسکین بالقرآن (عربی 2 ریاضی ص 120)

ب : مصدریه غیر زمانیه : همراه با بعدش به مصدر تأویل می شود و نقشش تابع شرایط جمله است مثال : "آمنوا کما آمن الناس"

5--ما تعجبیه : نکره تامّه است و نقش مبتدا و محلا مرفوع دارد مثال : ما اجمل الربیعَ – ما أحسن التواضعَ(عربی 3 انسانی ص 152 )

6-ما زائده : الف : بعد از "اذا " می آید مثال : إذا ما حضر المعلم سکت الطلاب

ب : بعد از "متی" می آید مثال : "متی ما تأتِ أعلّمک "

ج : بعد از حرف جر می آید مثال : عمّا قریبٍ سیبدأ الامتحان

د : بعد از "لاسیّ" می آید مثال : لا سیّما

ه : بعد از "احیانا"،"کثیرا"و"قلیلا" می آید مثال: کثیراً ما نصحتک – کثیراَ ما یخطأ الناس فی التفریق بین التواضع و صغر النفس (عربی پیش دانشگاهی ص 12 )

و: بعد از "ایّ" می آید مثال : أیّما التلمیذین کافأتَ؟

7-ما نافیه : فعل ماضی یا مضارع یا جمله اسمیه را منفی می کند مثال : ما شاهدوا شیئاً (عربی 2 ریاضی ص 3)

فما متاع الحیاةالدنیا فی الاخرة الا قلیلاً(عربی 2 ریاضی ص 31 )

8-ما نافیه شبیه به لیس : اسم را مرفوع و خبر را منصوب می کند اما اگر بعد از آن الّا بیاید دیگر عمل نمی کند

مثال : ما التواضعُ الّا الأدبُ (عربی پیش دانشگاهی ص 12 )

9-ما کافّه : حرفی است که به إنّ و اخواتها و افعال "کثُر،قلّ شدّ" یا به حرف جر متصل می شود مثال : إنّما اللهُ علیمٌ

نکته : در صورتی که« ما» به حرف مشبهه متصل نشده باشد دیگر« ما کافه »نمی باشد . مانند « إن ما سیکون هو أعظم» (عربی 3 ریاضی – ص 52) در اینجا «ما» اسم موصول می باشد.

 

15- انواع من

1- من شرطیه : الف : هرگاه بعد از من شرطیه افعال ناقصه یا فعل لازم یا فعل متعدّی بیاید که مفعول داشته باشد "من" مبتدا و محلا مرفوع می شود. مثال : من حََفَرَبئراً لاخیه وقع فیها (عربی 2 ریاضی ص 87 ) من طلب العلی سهر اللیالی (عربی 2 ریاضی ص 89) من یتأمّلْ قبل الکلام یسلمْ من الخطأ(عربی 2 ریاضی ص 87) من صبر نال إلی الحقّ
 2– من یکن صاحبَ حقّ لا یتنازل عن حقه

 ب : هرگاه بعد ازمن شرطیه فعل متعدّی بیاید که به مفعول نیاز داشته باشد "من" مفعول به و محلا منصوب می شود. مثال : من تنصرْ أنصرْهُ

ج : هرگاه من شرطیه بعد از حرف جربیاید "من"محلا مجرور به حرف جر می شود. مثال :بمن تُفاخرْ أفاخرْ

د : هرگاه من شرطیه به اسمی اضافه شود"من" مضا ف الیه ومحلا مجرور می شود. مثال : کتاب من تقرأْ أقرأْ

 2- من استفهامیه : الف : هرگاه بعد ازمن استفهامیه فعل لازم یا فعل متعدّی که مفعول دارد یا جمله اسمیه یا شبه جمله یا افعال ناقصه بیایند "من" مبتدا و محلا مرفوع می شود.مثال :من یقرع الباب؟ من ضحک؟ من هو معلمک؟ من عندک؟ من فی الملعب؟ من کان یضحک؟ من یصبُّ الحجارة علی الغاصبین؟(عربی 2 ریاضی ص 83)

ب : هرگاه بعد از من استفهامیه فعل متعدّی بیایدکه نیاز به مفعول داشته باشد "من" مفعول به و محلا منصوب می شود مثال : من تحبّ؟

ج : هرگاه من استفهامیه بعد ازحرف جر بیاید "من" محلا مجرور به حرف جر می شود مثال : بمن استعنتَ علی بناء بیتک؟

د : هرگاه من استفهامیه به اسمی اضافه شود "من" مضاف الیه و محلا مجرورمی شود. مثال : کتاب من قرأتَ؟

3- من موصوله : به تناسب نقش،" من " در جمله محلا مرفوع یا محلا منصوب یا محلا مجرور می شود.مثال"یسبح له من فی السماوا ت و الارض"(عربی ص 82) – العاقل من ابتعد عن الباطل (عربی 2 ریاضی ص 8)

4- من نکره موصوفه :

 الف :" من" موصوف باشد: یا من أتیتَ تحمل البشائر ( عربی 3 انسانی ص 131) ب : "من" بعد از نِعمَ می آید مثال : نعمَ من هو فی سرّ و إعلان

5 - من زائده : کفی بنا فضلاً عمّن غیرنا

 نکاتی از درس:

نکته 1: هرگاه خبر مفرد نکره باشد به صورت معرفه ترجمه می شود. مثاال : هذا تلمیذٌ :این دانش آموز است

نکته 2 : هرگاه اسم علم تنوین بگیرد یا "ال" بگیرد باز معرفه به علم است مثال :حسینٌ – الحسین

نکته 3:گاهی دو یا سه اسم معرفه به اضافه می شوند مثال : تُثبت لنا صدق ادعاء نزول القرآن(عربی 2 ریاضی ص 29)

در مواردی  که چند اسم به یکدیگراضافه شده باشند برای تشخیص معرفه یا نکره بودن به آخرین مضاف الیه توجه می کنیم .

نکته4:"ة" جزء حروف یک کلمه است و کلمه مستقلی نیست ولی "ه" ضمیر است و کلمه مستقلی است.مثال : نتیجة کذبه

نکته5: از بین اسامی خداوند فقط لفظ جلاله "الله" معرفه به علم است .

نکته 6 : اضافه لفظی (صفت مقلوب)در واقع اضافه صفت به موصوف است که همیشه برای ترکیبهای اضافه لفظی معادل فارسی مناسبی نمی یابیم و گاه ناگزیریم این ترکیبها را به صورت صفت و موصوف ترجمه کنیم مثال : (العذر عند کرام الناس مقبولٌ: عذر خواهی نزد مردم پسندیده مورد قبول است)

نکته 7: هرگاه بعد از اسم اشاره مفرد اسم نکره جمع بیاید اسم اشاره به صورت جمع ترجمه می شود مثال : هذه هدایا : اینها هدیه هائی هستند.

منابع:

۱- شرح ابن عقیل

۲-راهنمای معلم

۳-مبادی العربیة ج ۴

۴- الجدول

۵- موسوعة صرف و نحو

 

  منبع :

«وبلاگ گروه عربی اداره ی کل شهر تهران»