* آموزش عربی شهرستان بویین میاندشت*

 ماضی : به معنای گذشته بكار مي رود و از ریشه یا بن فعل که در عربی به آن مصدر گویند ساخته می شود. فعل ماضی دارای سه وزن مخصوص است .

                                           فَعَلَ              فَعِلَ              فَعُلَ 

                                        ذَهَبَ            عَمِلَ               كَرُمَ

نشانه فعل ماضی : حرف آخر آن در صیغه  اول ماضی  فتحه  (  _َ   ) می باشد.  کَتَبَ

ازکجا بدانیم فعل ماضی چه وزنی دارد ؟  وزن فعلهای ماضی (ثلاثی مجرد ) را  باید از کتابهاي فرهنگ لغت عربی پیدا  نمود و مصدرهاي آنها قالب خاصي ندارد اصطحاحاً «سماعي» است

انواع فعل های ماضی :

الف) ماضی استمراری : بمعنای  تكرار انجام كار در گذشته .

 روش ساخت : كان + فعل مضارع  مانند : كانَ يَذْهَبُ.  می رفت

ب )  ماضي بعيد :  بمعنای ( انجام كار در گذشته دور )

روش ساخت  : كان + قد + فعل ماضي  مانند : كان قَدْ ذَهَبَ. رفته بود

ج) ماضي منفي : معناي فعل ماضي منفي مي شود .

روش ساخت : ما +  فعل ماضي  مانند ما ذَهَبَ نرفت

فعل هاي ماضی به چهارده صیغه صرف می شود یعنی به چهارده شکل در می آید براي بدست آوردن معنايي جديد، به هریک ازآنها يك صیغه می گویند.

صرف چهارده صیغه فعل ماضی در صفحه بعد آمده ضمايري كه به آنها متصل شده همان نشانه مفرد ، مثنی ، جمع ، مذکر ، مونث و متکلم بودن فعل است ،که در مقطع راهنمایی با آن آشنا شده ودر درس شش کتاب عربی سال اول با کاربرد آنها بیشتر آشنا خواهید شد.

نكته : فعل ماضي بعيد و استمراري و ماضي منفي نيز مانند ماضي معمولي صرف مي شود اگر كان مستقيماً قبل از فعل ماضي بيايد بايد از نظر مفرد، مثني ، جمع ، مذكر و مونث بودن مانند فعل ماضي باشد ، يعني مانند يكديگر صرف مي شوند .

كنتم تعرفون : مي شناختيد      كنتم قد ذَهبتم : رفته بودي      ما ذَهَبْتُنَْ   نرفتيد

  فعل مضارع : بمعنای زمان حال بكار مي رود و از فعل ماضي با اضافه کردن حروف (ا،ت،ی،ن) حروف مضارعه به اول فعل ماضی ساخته می شود .

فعل مضارع نیز دارای سه وزن مخصوص است که سماعی بوده و باید از کتاب فرهنگ لغت عربی آنرا یافت . عبارتند از:

           يَفْعِلْ                          يَفْعَلُ                      يَفْعُلُ   

            يَضْرِبُ                       يَعْمَلُ                       يَقْتُلُ

فعل مضارع نیز چهارده صیغه دارد که هرصیغه معنايی خاص و علامت خاصی براي مفرد، مثنی،جمع،مذکر ، مونث و متکلم بودن فعل دارد .

 نشانه فعل مضارع: حروف مضارعه در اول فعل و علامت ضمه_ُ  در صیغه های،7،13،14 1،4 و (ن) بجای _ُ در صیغه های مثنی ،جمع مذکر و مفرد مونث مخاطب می آيد.

نكته : صيغة مفرد مونث غائب « صيغة شماره 4» و صيغه مفرد مذكر مخاطب « صيغه شماره 7» شبيه و هم شكل مي باشند ، و صيغة مثني غائب « صيغه شماره 5»  و  صيغه هاي مثني مذكر و مثني مونث مخاطب صيغه هاي شماره « 8 و11 » نيز شبيه هم هستند و از نظر ظاهري تفاوتي باهم  ندارند ، روش تشخيص آنها توجه به اسمهاي بكار رفته باآنها در جمله و نشانه هاي موجود ديگر  در جمله مي باشد . فعل مضارع از نظر حرکت حرف آخر به سه شکل بکار میرود  مرفوع ، منصوب ، مجزوم که دو شکل آن در سال آینده می آید.

 فعلهاي مضارع مجزوم و منصوب نيز از نظر صرفي داراي 14 صيغه مانند مضارع معمولي ( مرفوع ) مي باشد .

در فعل مستقبل یا آینده که از مضارع ساخته می شود  (سَ ) یا (سوف ) به اول فعل مضارع اضافه وهیچ تغییری در ظاهر مضارع ایجاد نمی شود فقط معنای آن به آینده تبدیل می گردد.

روش ساختن فعل امر :

دو نوع فعل امر وجود دارد:  1-  امر صیغه های غایب و متکلم

( سال آینده مفصل می آید ) 2- امر مخاطب

ـ فعل امرمخاطب بمعنای خواهش ودرخواست کاری است و از مضارع مخاطب  صيغه هفت به بعد با برداشتن حروف مضارعه (ا، ت،ي،ن ) از اول  فعل مضارع و ساكن  _ْ   كردن حرف آخر آن ساخته ميشود .

شکلهای مختلف ساختن فعل امر مخاطب

ـ اگر حرف ما قبل آخر مضارع( _َ  يا _ِ )مفتوح يا مكسور باشد همزه( اِ ) دار اول آن مي آيد .    تَذهَبُ  ____  اِذهَبْ              تَجلِسُ  ______    اِجلِسْ

 اگر حرف  ما قبل آخرفعل مضارع مضموم (_ُ_ )   باشد مانند اُنْصُرْ همزه ( اُ ) دار اول مي آيد .                                     تَکتُبُ      ______          اُکتُبْ

- در صيغه هاي مثني ، جمع مذكر، مفرد مونث مخاطب  « ن»  بجای ضمه برداشته  مي شود  در صيغه هاي( 6 و 12) چون « ن »   نشانه جمع مونث  است باقي مي ماند.

روش ساختن فعل نهی :

 نهی: بمعنای درخواست یا خواهش انجام ندادن کاراست در فعل نهی لا به اول فعل مضارع اضافه می شود ودر صیغه های 1،4،7،13،14 حرف آخرمجزوم( ساکن) ودر صیغه های مثنی ، جمع مذکر ، مفرد مونث مخاطب ( ن  ) های بجای ضمه برداشته می شود اما باید توجه ( ن ) های جمع مونث در صیغه ی 6و12 برای اینکه نشانه جمع مونث است باقی می مانند.

نكته: فرق فعل نفی ( مضارع منفی ) و نهی  : در این است که در نفی بر خلاف نهی با  اضافه شدن ( لا )هیچ تغییری در شکل فعل مضارع ایجاد نمی شود فقط معنای آن منفی می گردد وحتي مانند فعل مضارع صرف ميشود.

                        جدول صرف فعل هاي ماضي ، مضارع ، امر ، نهي

و ضماير متصل و منفصل مربوط به آن