* آموزش عربی شهرستان بویین میاندشت*

 بُد ثلاثى مزيد بى تحريف

ده و دو باب جمله در تصريف

 شرح و معنى براى آن ابواب

از كتاب زبان قرآن ياب

 باب افعال سيزده معنا

شرح كامل بداده بهر شما

 با مثال و دليل از قرآن

شرح كامل از آن كتاب بخوان

 گر كنى فعل لازم از اِفعال

متعدى مى‏شود همان فى الحال

 »حَسُنَ« نيك بود آن يك مرد

»اَحْسَنَ« با تو نيك مردى كرد

 اَفْعَلَ يُفْعِلُ بگو اِفعال

اَجْمَلَ يُجْمِلُ شود اِجمال

 باب تفعيل گر برى فِعلت

متعدّى نمايد و شدّت

 فَعَّلَ با يُفَعِّلُ تَفعيل

عَطَّلَ با يُعَطِّلُ تَعْطيل

 مصدر دومّش كه تَفْعِلَه است

همچنان تَزكيه و تَبْصِرَه است

 هست باب مفاعَلَة دو شريك

گفت اول به دومى تبريك

 يك خريدار و يك فروشنده

او چو راضى شود از اين بنده

 نام اين كار يك مُعامَلَه است

و زن آن باب هم مُفاعَلَه است

 باشدش در مشاركت اين باب

سَهم يكسان تو آن دو را درياب

 مصدر دومش فِعال بود

همچنان »قاتَلَ« »قِتال« بود

 فاعَلَ با يُفاعِل است و فِعال

جادَلَ با يُجادلُ ست، جِدال

 اِنْفِعال و تَفَعُّل، اِفْتَعَلَ

در پذيرش بگو تو اِكْتَمَلَ

 اِنْهدام و تَقَرُّب، اِجْتَمَعَ

گر تو معنى كنى همه، جَمَعَ

 هر سه بهر مطاوعند عموم

اثرِ فعل مى‏شود معلوم

 وزن ماضى تَفَعَّلَ است، بدان

يَتَفَعَّل، مضارعش تو  بخوان

 مصدرش بُد تَفَعُّل اى طلبه

تو مثالش بيار در جمله

 همچنان گو تَقَرَّبَ بر آن

گشت نزديك حضرت سبحان

 يَتَقَرّب بگو در آينده

تا كه نزديك حق شود بنده

 كن تَقَرُّب به خالق يكتا

با نماز و زكوة و خُمس و دُعا

 وزن ماضى، تَفاعَلَ است، پسر

يَتَفاعَل مضارعش يك سر

 مصدر باب آن تَفاعُل بود

گر تو آموختى بُوَد پُر سود

 در تَقارَب دو چيز شد نزديك

يَتَقارَب شود دَجاجَه به دِيك

 نيست سهم شريك‏ها يكسان

دو نفر لازم است، نكته بدان

 مصدر فعل را تقارُب خوان

مَثَلِ ديگرش تَناسُب دان

 اِفْتَعَل يَفْتَعِل دو فعل و زمان

افتِعال است است مصدرش اى جان

 اِكْتَسَب يَكتَسِب مثالش بود

اِكتساب است مصدرى پر سود

 اِنْفَعَل فعل ماضىِ باب است

يَنْفَعِل را بدان كه كمياب است

 مصدرش اِنفعال بايد گفت

مثل آن را بگو كه گردد جفت

 اِنْهَدَم مِثلِ ماضى آن است

يَنْهَدِم دان خراب و ويران است

 اِنهدام است معنىِ نابود

گر بسازى دوباره دارد سود

 وزن اِسْتَفْعَلَ بُوَد ماضى

تو به يَسْتَفْعِلُ بشو راضى

 مصدر آن بدان تو استفعال

گر تو آموختى شوى خوشحال

 همچو اِسْتَخْدَمَ زمان قديم

حال يَسْتَخْدِمُ نشد تقديم

 مصدرش دان كه هستِ اِستخدام

دان ثلاثى مزيد گشت تمام

    رُباعى مجرد

 چار حرف است مفرد ماضى

همه اصلى بوند اى قاضى

 نام آن باب را رباعى دان

با دو تا مصدر است در قرآن

 گر رُباعى مجرد است و مزيد

معنيش را به جمله بايد ديد

 جمله بهر مُطاوَعَه است به فعل

همگى در اثر بُوَد يك دل

 فَعْلَلَ با يُفَعْلِلُ، فِعلال

فَعْلَلَة را بگو از اين اِجمال

 زَلْزَل، با يُزَلْزِلُ، زِلزال

گشت در زَلْزَلَه عذاب ارسال

    رباعى مزيد

 در رباعى مزيد بُد مشهور

كه تَفَعْلُل بگويدش اين جور

 وزن ماضى تَفَعْلَلَ تو بخوان

يَتَفَعْلَل مضارعش تو بدان

 مصدرش بُد تَفَعْلُل اى آقا

آورم اين مَثَل براى شما

 ماضيش چون تَزَلْزَلَ است به ياد

يَتَزَلْزَل مضارع است، استاد

 چون تَزَلْزُل بيامد است به كار

كارِ مُثبت دگر از او مَشمار