* آموزش عربی شهرستان بویین میاندشت*

                                 نکات ترجمه
                                معانی اسماء شرط و کاربرد آنها در جمله و ترجمه
                                مَن= هر کس        مَا = هر چه   مَتی = چه وقت    
                                      اذ= اگر
                                مهما = هر طور – هر گونه   ایُّ = هر کدام         
                                 اِن = اگر     حیثما = هر جا
                                قاعده کلی این فعل شرط به صورت مضارع التزامی و
                                جواب شرط به صورت مضارع اخباری ترجمه می شود ؛ حتی
                                اگر فعل شرط و یا جواب شرط فعل ماضی باز هم اولی
                                به صورت مضارع التزامی و دومی به صورت مضارع
                                اخباری ترجمه می شود .
                                مَن یَکسلْ یَخسرْ : هر کس تنبلی کند زیان می بیند
                                .
                                مَن حَفَرَ بئراً لا خیه وَقعَ فیها : هر کس برای
                                برادر خودش چاهی بکند در آن می افتد .
                                توجه داشته باشید در ترجمه ادوات شرط لفظ هر اهمیت
                                بسزایی در ترجمه عبارات دارد .
                                نکته 1
                                اگر مَن یه معنی چه کسی ؟ باشد اسم استفهام است و
                                در اخر عبارت علامت ؟ قرار می گیرد .
                                مَن اَنتَ ؟ تو کیستی ؟       مَن دَخَلَ ؟ چه کسی
                                داخل شد ؟
                                نکته 2
                                اگر مَن معنی کسی كه بدهد اسم موصول است و بعد از
                                آن حتما جمله ی صله قرار می گیرد .
                                جاء مَن نعرَفَهُ : کسی که او را می شناسیم آمد .
                                سجدُ للهِ مَن فی السموات و الارض : تمام آنانی که
                                در آسمانها و زمین هستند خدا را سجده می کنند .
                                ترجمه اسلوب « مِن .... مَن / مِن ....ما »
                                گاهی اسم موصول « مَن –ما » پس از حرف جر مِن واقع
                                می شود که در این صورت نباید جمله را لفظ به لفظ
                                ترجمه کرد بلکه بهتر است که :
                                اولا : اسم پس از مِن را به صورت نکره در اورده و
                                بقیه جمله را ترک کرد ، ثانیاً : از تعبیراتی نظیر
                                « برخی از – گروهی از – از میان – مقداری » کمک
                                گرفت . مثال : « مِن التلامیذ مَن يصحبُ اُسرَتَه
                                لزیارهِ الارقاب
                                الف) دانش آموزانی هستند که خانواده خود را برای
                                دیدار خویشان همراهی می کنند .
                                اُعطونی مِن الطعامِ ما یکفینی ایاماً :
                                غذایی به من بدهید که چند روزی مرا کفایت کند .
                                فعل پس از موصول مشترک ممکن است مفرد و یا جمع
                                بیاید باید توجه داشت که فعل پس از موصول مشترک
                                اگر مفرد بیاید ممکن است معنای جمع داشته باشد .
                                این نکته را می توان از سیاق عبارت دریافت . مانند
                                :
                                سَجَّلَ الاستاذُ اسمَ من أجاب عن الدرس . استاد
                                اسم کسانی را که درس جواب دادند ، یادداشت کرد .
                                مَا = هر چه
                                ما هنگامی اسم شرط است که بر سر دو فعل قرار بگیرد
                                به نحوی که اولی فعل شرط و دومی جواب شرط باشد ؛
                                مثال : ما یَفعَل أفعَل : هر چه او بکند من می کنم

                                نکته 3
                                گاهی ما اسم موصول است و عمدتا وسط جمله قرار می
                                گیرد و ارتباط دهنده ی بین دو جمله است در این
                                صورت معنای آنچه می دهد ماموصول = آنچه مثال :
                                تَصَدّق بما عندک : به آنچه نزد تو است صدقه بده .

                                نکته 4
                                گاهی ما حرف نفی است و معنای نه ، نیست دارد مثال
                                : ما هذا بشرٌ : این آدم نیست . ما ذَهَبَ سعید :
                                سعید نرفت .
                                نکته 5
                                گاهی ما اسم تعجب است و آن هنگامی است که بلافاصله
                                کلمه بعد از آن بر وزن اَفْعَلَ باشد . مثال: ما
                                اجملَ الربیعَ : چقدر بهار زیباست .
                                نکته 6
                                گاهی ما اسم استفهام است در این صورت معنای چه ،
                                چیست می دهد و در آخر عبارت علامت استفهام ؟ قرار
                                می گیرد که عمدتا بوسیله ی آن درباره ی اشیاء سوال
                                می شود . مثال : ما عندک ؟ چه چیزی نزد تو است ؟ -
                                ماأمامَک ؟ : مقابل تو چیست ؟
                                ما كافه هر گاه بر سر حروف مشبهه بالفعل وارد شود
                                جمله به صورت تاکیدی ترجمه می شود و از الفاظی
                                نظیر مسلما ، فقط ، یقیناٌ و ... در ترجمه استفاده
                                می شود . مثال : اِنَما یتَذَکّرُ اُولوا الالباب
                                : فقط خردمندان پند می گیرند
                                مَتی = چه وقت = اسم استفهام ؛ مثال : مَتی
                                تَضرَبُ ؟ چه وقت می زنی ؟
                                نکته 7
                                گاهی متی به معنای چه وقت اسم استفهام است که در
                                این صورت آخر عبارت علامت سوال ؟ دارد . مثال :
                                متی عُدْتَ ؟ چه وقت برگشتی ؟
                                اَیُّ = اگر – هر گاه . مثال : أیَّ أضرَب أضرَب :
                                اگر بزنی می زنم .
                                نکته 8
                                ایّ اگر اسم استفهام باشد به معنای کدام ، کدامین
                                است ؛ مثال : أیُّکم أتی ؟ : کدامیک آمدید ؟
                                مهما = هر طور ، هر گونه ، یکی دیگر از ادوات شرط
                                می باشد که بر سر دو فعل قرار می گیرد که فعل اول
                                بصورت مضارع التزامی و فعل دوم بصورت مضارع اخباری
                                ترجمه می شود مثال : مهما تُعامِل الناسَ
                                یُعامِلوک : هر طور با مردم رفتار کنی با تو رفتار
                                می کنند .
                                اِن = اگر مثال : إن أصلَحتَ سَریرتَک أصلح اللهُ
                                علانیَتُک : اگر درونت را آراسته کنی خداوند برونت
                                را آراسته می کند .
                                معانی حروف مشبهه بالفعل و کاربرد آنها در جمله و
                                ترجمه
                                اِنَّ= به درستی که ، قطعاً ، محققاً ، همانا ....

                                اِنَّ حرف تاکید است و جمله باید تاکیدی ترجمه شود
                                یعنی از ادوات تاکید مانند به درستی که ، یقیناً ،
                                قطعاً و ... باید استفاده شود .
                                اِنکَ لَعَلی خُلقٍ عظیمٍ : قطعاً تو اخلاق عظیم و
                                برجسته ای داری .
                                نکته مهم 1
                                اگر خبر اِنّ فعل باشد چون فعل مقید به یکی از
                                زمان های سه گانه (ماضی ، حال ، آینده ) است جمله
                                ی اسمیه محدودو مقید است بنابراین جمله به صورت
                                تاکیدی ترجمه نمی شود به عبارت دیگر جمله از
                                عمومیت و مشمول زمانی برخوردار نیست و تنها آن را
                                تکیه گاه جمله ی اسمیه می توان قلمداد کرد و از
                                ترجمه این حرف صرفنظر نمود . اما اگر خبر اِنّ فعل
                                نباشد بلکه اسم باشد جمله باید تاکیدی ترجمه شود
                                در این صورت از یک عمومیت  شمولیت زمانی برخوردار
                                است مثال :
                                اِنَّ اللهَ یَغفِرُ الذنوبَ جمیعاً = خدا همه ی
                                گناهان را می آمرزد .   یَغفرُ خبر انّ و جمله
                                فعلیه است .
                                اِن اللهَ غفورُ رحیمٌ = یقیناً خداوند آمرزنده و
                                مهربان است .        غفورٌخبر انّ و اسم است .
                                اِنَّ اللهَ شعب ایران یُدافع عن وَطنه = ملت
                                ایران از وطنش دفاع می کند     یُدافع خبر اِنّ و
                                جمله فعلیه است .
                                اِنَّالله هو الرزاق = یقیناً خداوند روزی دهنده
                                است .      الرزاق خبر اِنَّ و اسم است .
                                اِنَّ اکبر نِعم الله علیکم اَن یَنجیکم من آفاتِ
                                الغرور : بزرگترین نعمتهای خدا برای شما این است
                                که شما را از آفات غرور نجات دهد .
                                اَنّ یَنجیکم خبر اِنَّ و جمله فعلیه است .
                                نکته 2
                                اِن عمدتاً در ابتدای جمله و بعد از قال و مشتقات
                                آن قرار می گیرد .
                                نکته 3
                                اگر مای كافّه به اِنَّ متصل شود جمله حتماً
                                تاکیدی ترجمه می شود چه خبر اسم باشد چه فعل . به
                                عبارت دیگر انما برای حصر به کار می رود و در
                                ترجمه آن باید از الفاظی نظیر «فقط ، تنها،
                                منحصراً و ... استفاده کرد مثال :
                                اِنما یَتَذکِّر اولوالباب : فقط خردمندانند که
                                پند می گیرند – اِنما العاقلُ مَن وعظتُهُ
                                التّجاربُ : مسلما عاقل کسی است که تجربه هابه او
                                پند دهد .
                                لیس مَن یقطع طُرقاً بَطلاً اِنما مَن یتقی اللهَ
                                البطل
                                کسی که راهزنی می کند قهرمان نیست ، منحصراً
                                قهرمان کسی است که تقوای خدا پیشه کند .
                                اَنَّ = که ، محققاً ، بدرستیکه
                                اَنَّ در وسط جمله بکار می رود و عمدتاً به معنای
                                که می باشد مثال :
                                ألم یَعلموا اَنَّ اللهَ هو یقبلُ التوبهَ عن
                                عباده : آیا ندانستند که خداست که توبه ی بندگانش
                                را می پذیرد
                                أعلَمُ أن اللهَ کفیلٌ برزقِ العباد : می دانم که
                                خدا ضامن روزی بندگان است
                                الحقیقه أنّ الطالب الضعیف یرسب عندما لا یُدرس :
                                حقیقت این است که دانش آموز ضعیف هنگامیکه درس نمی
                                خواند مردود می شود .
                                کأنَّ = مثل – شبیه – گویی مثال : کأنِّ سعیداً
                                اسدٌ : سعید مثل شیر است – کانَّ احمد قائمٌ :
                                گویی احمد ایستاده بود .
                                لَکِنَّ = اما – لیکن مثال : قام القومُ لکنَّ
                                سعیداً جالسٌ : قوم برخاستند اما سعید نشسته است .

                                لَعَلَّ = شاید
                                لَیتَ : ای کاش
                                نکته 4
                                اگر خبر لَعَلَّ و لیت فعل مضارع باشد خبر باید به
                                صورت مضارع التزامی ترجمه شود .
                                لیت السلام یُستقرّ فی العالم : کاش صلح در جهان
                                استقرار یابد .
                                لعلَّه یُسَبَّحُ خالقَه مَعَ جمیع الکائنات :
                                شاید او همراه همه ی موجودات آفریدگارش را به پاکی
                                یاد کند .
                                لیتَ الانسانَ یُدرِکُ سِرَّ هذا الجمال : ای کاش
                                انسان راز این زیبایی را دریابد .
                                معنای افعال ناقصه عبارتند از :
                                کان = بود        لیسَ = نیست   صار = شد     
                                ظلَّ= شد   مادامَ= مادامیکه – همواره
                                مازال = همیشه – هنوز       أصبح = شد – گردید
                                 
                                زمان افعال و ترجمه انها
                                1- فعل ماضی : بر انجام شدن کار یا حالتی در زمان
                                گذشته دلالت می کند ؛ مثال :
                                ذهب = رفت      ذهبنا = رفتیم         ذهبتُنَّ =
                                شما رفتید (چند زن)
                                نکته
                                گاهی فعل ماضی معنای مضارع می دهد و آن هنگامی است
                                که جمله دعایی باشد .
                                رَضِی اللهُ عنه = خداوند از او راضی باد !       
                                  قُدِّس سِره = تربتش پاک و مطهر باد!
                                دام ظِلّه العالی = سایه ی بلند او مستدام باد !  
                                   وَفّقک الله = خداوند تو را موفق کند !
                                2- ماضی نقلی : هر گاه حرف قد به تنهایی بر سر فعل
                                آورده شود معادل ماضی نقلی در زبان فارسی است .
                                قَد + ماضی ساده = ماضی نقلی
                                مثال : قَد ضَرَبَ الرّجلُ : مرد زده است .
                                التلمیذاتُ قَد کَتَبنَ : دانش آموزان نوشته اند .

                                نکته : اگر حرف قد بر سر فعل مضارع وارد شود معنای
                                گاهی ، به ندرت ، کمتر بخود می گیرد . به عبارت
                                دیگر قد هر گاه بر سر فعل مضارع قرار بگیرد معنای
                                شک و احتمال می دهد ؛ مثال : قد یذهبُ احمدُ :
                                شاید احمد برود . قد یصدق الکذوب : دروغگو به ندرت
                                راست می گوید .
                                3- ماضی بعید : بر انجام شدن کار در زمان بسیار
                                دور دلالت می کند فرمول زیر طریقه ساختن ماضی بعید
                                را شان می دهد :
                                صیغه مناسب از کان + قَد + ماضی ساده
                                کان قد ضرَبُ = زده بود             کنتم قد ضربتم
                                : زده بودید
                                کنتنَّ قد کتبتُنُّ : نوشته بودید       کانوا قد
                                نصروا : یاری کرده بودند
                                نکته : امکان حذف حرف قد از ماضی بعید وجود دارد و
                                از نظر ترجمه لطمه ای به جمله نمی خورد . مثال :
                                کان ضَرَبَ = زده بود
                                4- ماضی استمراری : بطور مکرر و مداوم بر انجام
                                کار دلالت می کند فرمول زیر طریقه ساختن ماضی
                                استمراری را نشان می دهد .
                                صیغه مناسب از کان + مضارع ساده
                                مثال :
                                مثال : کان یَضرِبُ: می زد      کنتم تذهبون : می
                                رفتید
                                نکته :
                                اگر بر سر ماضی درزمان های مختلف (ساده ، استمراری
                                ، بعید ) ما ی نفی قرار بگیرد آن فعل به صورت منفی
                                ترجمه می شود .
                                کانَ یَضرِبُ : می زد            ما کان یضربُ =
                                نمی زد
                                ما کان احمد یتصفّحُ وجوهَ العلماء : احمد با دقت
                                در چهره علما نگاه نمی کرد .
                                کنتم قد نظرتم : نگاه کرده بودید       ما کنتم قد
                                نظرتم : نگاه نکرده بودید .
                                فارسی به عربی
                                گمان نمی کنم اینچنین قوی باشی ! = ما کنتُ أظنّ
                                أنک قویٌّ هکذا !
                                5- مضارع ساده : برانجام شدن کار و یا داشتن حالتی
                                در زمان حال یا آینده دلالت می کند . مثال :
                                ینظر = نگاه می کند      یضربون = می زنند     
                                تنصرونَ = یاری می کنید .
                                فارسی به عربی
                                میثم از کسانی نبود که بترسد و در نتیجه سازش کند
                                و به نرمی رفتار نماید .
                                لَم یکن میثم من الذین یخافون فیجارون و یدارون
                                شناسه هایی که در انتهای فعل مضارع وجود دارد
                                نشانه ی ضمیر مختلف فعل است مانند ضمیر «ا» که
                                نشانه ی مثنی است ؛ مانند : تذهبان .
                                ضمیر «و» که نشانه ی جمع غائب و مخاطب است ؛ مانند
                                « یذهبون – تذهبون ضمیر «ی» كه نشانه ی مفرد مونث
                                است ؛ مانند : تضربینَ .
                                اگر همه ی آن را بدست نمی آوری همه اش را رها مکن
                                ! : اذا لا تُدرِک کلّه لا تَترک کلَّه !
                                نکته
                                برخی از صیغه های فعل مضارع مانند صیغه های 1 و4 و
                                صیغه های 5و 8و11 از نظر ظاهری یکسان هستند . طرز
                                تشخیص و ترجمه اینگونه کلمات در متن جمله مشخص می
                                شود و یا هنگامی که ضمیری به آنها متصل شود .
                                6- مضارع منفی (فعل نفی) : هنگامی که حرف نفی «لا»
                                بر سر هر یک از صیغه های فعل مضارع قرار بگیرد فعل
                                مضارع جنبه ی منفی پیدا می کند . یَنظرُ = نگاه می
                                کند      لاینَظرُ = نگاه نمی کند
                                تَذهبونَ = می روید      لاتذهبون = نمی روید
                                6- فعل جحد : اگر فعل مضارع همراه با لَم باشد
                                بصورت ماضی منفی ساده و یا ماضی نقلی منفی ترجمه ی
                                شود . به عبارت دیگر می توان عوا کرد هنگامی که لم
                                بر سر فعل مضارع قرار بگیرد معادل ماضی منفی است .

                                7- قالت الاعرابُ آمنا قُل لَم تُومِنوا و لکن
                                قُولوا اَسْلَمْنا = اعراب گفتند ایمان آوردیم بگو
                                ایمان نیاوردید (نیاورده اید ) ولی بگوئید اسلام
                                آوردیم .
                                فارسی به عربی و بالعکس :
                                آن دوستان وفادار هیچگاه دوستانشان را گمراه نکرده
                                اند و در هنگام سختی ها آنها را ترک نمی کنند .
                                اولئک الاصدقاء الاوفیاء لم یُضللّوا أصدقاء هم و
                                لا یهجرونهم فی الشدائد أبداً .
                                ألم تَعلم اَنّ اللهَ یعلمُ ما فی السماء و الارض
                                !
                                آیا ندانستی كه خدا آنچه را که در آسمان وزمین است
                                می دادند .
                                ألم تَسمع اَنَّ التلمیذَ نَجح فی امتحان الجامعه
                                آیا نشیده ای که دانش آموز ممتاز در امتحان
                                دانشگاه قبول شد .
                                نکته 1
                                گاهی مضارع مجزوم به لم به صورت ماضی مطلق منفی
                                ترجمه می شود مثال :
                                هل شاهَدتَ صدیقَک فی المسابقه ؟ لا ، لَم
                                اُشاهِدهُِ : آیا دوستت را در مسابقه دیدی ؟ نه او
                                را ندیدم .
                                فعل مضارع اگر با لما همراه باشد معادل ماضی نقلی
                                منفی در زبان فارسی است :
                                لما یدخل الایمان فی قلوبِ بعضِ الناس : هنوز
                                ایمان در دل بعضی از مردم وارد نشده است .
                                التلمیذُ لمّا ینصر : دانش اموز (هنوز) یاری نکرده
                                است
                                نکته 2
                                اگر لما بر سر فعل ماضی وارد شود دیگر حرف جحد
                                نیست بلکه ظرف زمان محسوب می شود و به معنای
                                هنگامیکه ، وقتی كه می باشد و دیگر حرف نیست بلکه
                                اسم است .
                                لما خرج المعلمُ مِن الصّفِّ أنا جَلَستُ : هنگامی
                                که معلم از کلاس خارج شد من نشستم .
                                نکته 3
                                فعل مضارع مرفوع معادل مضارع اخباری در زبان فارسی
                                است
                                تطالعون = مطالعه می کنید         لاتتکاسلینَ =
                                سستی نمی کنید
                                نکته 4
                                فعل مضارع منصوب اگر همراه «أن – کی – لـِ – حتی »
                                باشد معادل مضارع التزامی در زبان فارسی است
                                اُریدُ أطالعَ فی المکتبه : می خواهم در کتابخانه
                                مطالعه کنم .
                                ساعِد المسکین کی تنالَ رضا الله : به بیچارگان
                                کمک کن برای اینکه به خشنودی خدا برسی